Propozycja multimedialnej edukacji bibliotekarzy szkolnych

Wprowadzenie technologii informacyjnej do programów nauczania większości przedmiotów gimnazjalnych wiąże się z koniecznością doskonalenia zawodowego nauczycieli [1]. Stosowanie technologii informacyjnej w dydaktyce wymaga od pedagogów umiejętności korzystania z narzędzi informatycznych i technik multimedialnych właściwych przedmiotom, których uczą. Nie zawsze umiejętności te nabywane są w trakcie studiów akademickich. Różne formy doskonalenia zawodowego nauczycieli prowadzone sš przez Wojewódzkie Ośrodki Metodyczne, prywatne firmy zajmujące się wszelkiego rodzaju kursami komputerowymi, instytucje realizujące specjalistyczne szkolenia informatyczne i komputerowe warsztaty przedmiotowo-metodyczne dla nauczycieli (m. in. OFEK, OSI CompuTrain S.A., COMAX, Qbit itp.) czy wyższe uczelnie, gdzie w ramach studiów podyplomowych można uzupełnić brakującą wiedzę [2].

Podstawą systemu przygotowania nauczycieli do realizacji zadań wszechstronnej edukacji informatycznej było powstanie standardów edukacyjnych w zakresie :

• stosowania technologii informacyjnej;
• informatyki jako dziedziny.

Standardy te dla nauczycieli szkół podstawowych, gimnazjów i liceów opracowane zostały przez Macieja M. Sysło i zespół pracujący pod jego kierunkiem. Określono w nich rolę poszczególnych grup nauczycieli oraz kwalifikacje wymagane do realizacji zadań szkoły w zakresie edukacji informatycznej, a zwłaszcza technologii informacyjnej [3]. Poprzedzone zostały one projektem systemu przygotowania informatycznego nauczycieli w globalnym społeczeństwie informacji stworzonym z inicjatywy i przy współudziale koordynatorów edukacji informatycznej z całej Polski [4]. Do najważniejszych zadań tego systemu zaliczono:

• przygotowanie liderów edukacji informatycznej w szkole,
• wykształcenie u nauczyciela podstawowych umiejętności posługiwania się narzędziami informatycznymi;
• przygotowanie nauczycieli do stosowania technologii informacyjnej i nowych programów nauczania powstałych w oparciu o tę technologię w pracy dydaktycznej;
• przygotowanie nauczycieli do umiejętności zintegrowania edukacji informatycznej z inną dziedzina wiedzy;
• przygotowanie nauczycieli do zespołowej realizacji edukacji informatycznej z innymi dziedzinami nauki;
• ciągłe doskonalenie nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej.

Szkolenie kadry w tym zakresie prowadzone jest dla dwóch różnych grup słuchaczy. W pierwszej znajdują się nauczyciele z uprawnieniami do prowadzenia zajęć z informatyki, w drugiej nauczyciele nie posiadający takich uprawnień i najczęściej pozbawieni dotąd kontaktu z technologia informacyjną w nauczaniu. Przeszkolenie wszystkich nauczycieli w zakresie stosowania technologii informacyjnej należy do istotnych zadań reformy edukacji. Dotyczyć będzie zwłaszcza dyrektorów szkół, odpowiedzialnych za jakość jej wdrażania. Wprowadzony w 1998 roku projekt Pracownia Internetowa w każdej gminie stawia dodatkowo przed szkołami wymóg wdrożenia do pracy w tym zakresie minimum trzech nauczycieli. Uzyskanie przez nich odpowiednich kwalifikacji staje się konieczne [5].

Istotną rolę w realizacji tego zadania może odegrać tzw. wewnątrzszkolna edukacja komputerowa nauczycieli. Prowadzić ją mają liderzy edukacji informatycznej lub szkolni koordynatorzy technologii informacyjnej. Mogą nimi zostać nauczyciele prowadzący kurs technologii informacyjnej (w szkole podstawowej) lub informatyki (w gimnazjum lub liceum).

Na temat, kto ma wprowadzać technologię informacyjną do programów nauczania, a następnie programy te realizować oraz jakie jest miejsce technologii informacyjnej w kształceniu ogólnym, poświęcono wiele uwagi m. in. na kolejnych konferencjach "Informatyka w Szkole" [6]. Pozwolę sobie zacytować fragment referatu, który przedstawiłam na tej konferencji z 1996 roku:
  "Absolwent studiów bibliotekoznawczych dysponuje wiedzą nie tylko z zakresu tradycyjnego bibliotekarstwa, ale również umiejętnościami administrowania zasobami informacji gromadzonej, opracowywanej i wyszukiwanej za pomocą środków informatyki. Został też przygotowany do wykorzystywania nowych technologii informacyjnych w działalności bibliograficzno-informacyjnej biblioteki oraz będąc nauczycielem potrafi tę wiedzę przekazać innym. [...] Nie ma więc potrzeby spierać się, kto ma kształcić użytkowników informacji elektronicznej" [7].
Zapleczem dla realizacji procesu kształcenia w zakresie technologii informacyjnej może być skomputeryzowana biblioteka szkolna, wyposażona w odpowiednie bazy danych, wydawnictwa multimedialne (głównie encyklopedie), z dostępem do Internetu. Nauczyciel-bibliotekarz zatrudniony w bibliotece winien spełniać funkcję tzw. "media-specialist", tj. osoby wykonującej obowiązki eksperta od spraw informacji, samokształcenia i higieny pracy umysłowej, stając się jednocześnie doradcą w wykorzystywaniu nowoczesnych technologii informacyjnych w dydaktyce [8].

Kształceniem doradców w zakresie stosowania technologii informacyjnej zajęły się m. in. ośrodki akademickie, przystępując do opracowywania programów studiów podyplomowych dla nauczycieli. Jednym z pierwszych był Uniwersytet Wrocławski, w którym od lutego 1999 r. rozpoczęto zajęcia w Studium Podyplomowym Edukacji Informatycznej dla Szkolnych Koordynatorów Technologii Informacyjnej [9]. Studium to jest przeznaczone dla nauczycieli obecnych szkół podstawowych i przyszłych gimnazjów, którzy mają kwalifikacje do prowadzenia wydzielonych zajęć informatycznych i zechcą podjąć się roli szkolnego koordynatora technologii informacyjnej.

W październiku 1999 r. rozpoczną się zajęcia w Podyplomowym Studium Technologii Informacyjnej, zorganizowanym w Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie przez Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej przy współpracy Instytutu Fizyki i Informatyki oraz Pracowni Technologii Nauczania. Studium powstało głównie z myślą o nauczycielach-bibliotekarzach, którzy zostaną przygotowani do realizacji zadań wyznaczanych bibliotekom w reformowanej szkole oraz do pełnienia funkcji doradcy w zakresie wykorzystywania technologii informacyjnej w procesie edukacyjnym. W założeniach powstać mają tzw. międzyprzedmiotowe pracownie dydaktyczne, szkolne centra informacyjne, mediateki, biblioteki multimedialne itp. Studium Podyplomowe Technologii Informacyjnej ma kształcić również nauczycieli, którzy podejmą się prowadzenia zajęć dydaktycznych: edukacja czytelnicza i medialna oraz informatyka w szkole podstawowej i w gimnazjum. Nauczanie informatyki na tym poziomie sprowadza się do wykształcenia umiejętności posługiwania się technologią informacyjną w procesie uczenia się i nauczania. Bibliotekarz szkolny po ukończeniu studium może zarówno prowadzić skomputeryzowanš bibliotekę, jak również uczyć przedmiotów technologia informacyjna (informatyka) lub edukacja czytelnicza i medialna, uzyskując w ten sposób wielokierunkowe wykształcenie. Studium przeznaczone jest także dla nauczycieli innych przedmiotów, którzy chcieliby wykorzystywać technologię informacyjną w swojej pracy, ale nie mieli dotąd żadnego kontaktu z komputerem i technologią informatyczną [10].

W programie takiego kursu, przeważają zajęcia, które pozwalają słuchaczom zapoznać się z różnymi technikami multimedialnymi i zdobyć umiejętności projektowania i tworzenia narzędzi medialnych (w tym również hipermediów) na potrzeby konkretnych przedmiotów.

Absolwent Studium Podyplomowego Technologii Informacyjnej zostanie przygotowany metodycznie do prowadzenia zajęć z edukacji czytelniczej i medialnej oraz z informatyki. W ramach takich przedmiotów jak: internet w edukacji, edukacja medialna, metodyka nauczania technologii informacyjnej, metodyka nauczania z wykorzystaniem technologii informacyjnej, elementy informatyki w zreformowanej szkole, opracuje zestawy konspektów i scenariuszy lekcji, w których zastosuje różne narzędzia elektroniczne lub informatyczne oraz wytworzone przy ich pomocy komunikaty medialne. Z metodami sporządzania owych komunikatów zapozna się dodatkowo w trakcie zajęć z baz danych, działalności informacyjnej biblioteki szkolnej, technologii informacyjnej w bibliotece i zarządzaniu szkołą, a także w ramach zajęć ze szkolnej pracowni komputerowej. Opracowane przez studentów prezentacje multimedialne, zbiory foliogramów, dokumenty fotograficzne, dźwiękowe, filmowe (w tym filmy video), fragmenty z wydawnictw multimedialnych, elektroniczne zestawienia bibliograficzne sporządzone w oparciu o bazy danych na CD-ROM dostępne w Internecie lub sieci lokalnej, własne bazy danych, zestawienia tematyczne stron www, projekty stron domowych (www), listy korespondencji dostępnych w poczcie elektronicznej, opracowania komputerowe różnych typów wydawnictw informacyjnych itp. zostaną wykorzystane w scenariuszach lekcji. Następnie przeprowadzone przez słuchacza studium lekcje z określoną grupą uczniów lub studentów zostaną ocenione.

Wszystkie opracowane przez słuchaczy materiały oraz dokumenty szkoleniowe otrzymane od prowadzących zajęcia staną się najprawdopodobniej zaczątkiem warsztatu pracy nauczyciela wprowadzającego technologię informacyjną do procesu nauczania we własnej szkole.   
Zakłada się, że absolwent studium zdobędzie nie tylko wiedzę, ale przede wszystkim praktyczne umiejętności w zakresie:

• wyszukiwania informacji na określony temat z różnych źródeł informacji ( w tym głównie elektronicznych),
• obsługi systemów informacyjno-wyszukiwawczych, baz danych w sieciach lokalnych i globalnych;
• pracy na stanowisku komputerowym, znajomości sprzętu i oprogramowania (w tym programów antywirusowych), umiejętności konfigurowania komputerów oraz radzenia sobie z drobnymi awariami;
• korzystania z różnych usług internetowych;
• projektowania stron www i prezentacji dorobku własnej szkoły w Internecie;
• komputerowego redagowania wydawnictw informacyjnych;
• tworzenia różnych form dokumentów medialnych;
• oceny i klasyfikacji edukacyjnych programów multimedialnych dla szkół;
• oceny i doboru oprogramowania użytkowego dla potrzeb szkoły;
• analizy piśmiennictwa z na temat mediów;
• wykorzystania istniejącego oprogramowania do organizacji i zarządzania szkołą;
• komputeryzacji biblioteki szkolnej;
• opracowywania scenariuszy lekcji z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej, informatyki, przysposobienia bibliotecznego;
• prowadzenia zajęć z wykorzystaniem narzędzi technologii informacyjnej, głównie medialnych i multimedialnych itp.

Zainteresowanych dodatkowymi informacjami na temat planu Studiów Podyplomowych Technologii Informacyjnej oraz programu nauczania i organizacji studium odsyłam na stronę domową Instytutu Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej WSP im. KEN w Krakowie.(http://www.wsp.krakow.pl/kbin/psti).

Nauczyciel-bibliotekarz, wyposażony w taką wiedzę i umiejętności, będzie mógł spełniać w szkole funkcję doradcy do spraw wprowadzania i wykorzystywania technologii informacyjnej w nauczaniu poszczególnych przedmiotów, a tym samym wspierać działalność nauczyciela informatyki i współpracować ze szkolnym koordynatorem technologii informacyjnej (o ile taki etat w szkole zostanie utworzony) w zakresie powszechnej edukacji komputerowej całego grona pedagogicznego.

Przypisy

1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego. Dz. U. RP nr 14 z dnia 23 lutego 1999 r. poz. 129.
2. Qbit"- 44-100 Gliwice ul. Żwirki i Wigury 85; OFEK - Ogólnopolska Fundacja Edukacji Komputerowej. Oddział Warszawski 00-052 Warszaw ul. Świętokrzyska 18; OSI CompuTrain S.A. Centrum Metodyczno-Szkoleniowe 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 43; Centrum Informatyki COMAX 90-057 Łódź ul. Sienkiewicza 85/87.
3. Sysło M. M., [i inni]: Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej i informatyki. Program Studium Podyplomowego Edukacji Informatycznej dla Nauczycieli. Wrocław 1998, s. 7-8.
4. Biuletyn Koordynatora Edukacji Informatycznej. Wydanie specjalne. Wrzesień 1998, s. 4-11.
5. Ibidem, s. 25 .
6. H. Batorowska: Nauczyciel z uprawnieniami technika informacji naukowej dydaktykiem technologii informacyjnej. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 100-103.; H. Batorowska: Elementy technologii informacyjnej - nowy przedmiot ogólnokształcący w szkole?"Informatyka w Szkole XIII". Lublin 1997, s. 160-163.; H. Batorowska: Miejsce technologii informacyjnej w systemie edukacji szkolnej."Informatyka w Szkole XII". Lublin 1996, s. 179-184.; H. Batorowska, B. Czubała: Szkolenie użytkowników zautomatyzowanych systemów bibliotecznych i informacyjnych."Informatyka w Szkole XI". Kielce 1995, s. 124-125.; B. Siemieniecki: Założenia technologii kształcenia w zakresie wychowania informacyjnego w szkole podstawowej. "Informatyka w Szkole XII". Lublin 1996. s. 208-219.; G. Koba: Technologia informacyjna w województwie wrocławskim - koncepcje i wdrożenia. "Informatyka w Szkole XIII". Lublin 1997, s. 171-177.; P. Gruba: Nauczyciel w procesie wdrażania technologii informacyjnej. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 116-120.; M. M. Sysło: Technologia informacyjna w rękach nauczycieli. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 141-145.; Komputer w szkole. Koncepcja i praktyka. "Informatyka w Szkole XII". Lublin 1986, s. 31-46.; Technologia informacyjna w kształceniu ogólnym. "Informatyka w Szkole XI". Kielce 1995, s. 42-54.; zob. też: Od "elementów informatyki" po "technologię informacyjną". Czy tylko zmiana nazwy? [W: ] Techniki komputerowe w przekazie edukacyjnym. Ogólnopolskie Sympozjum Naukowe. Kraków 1998 s. 52-54.; S. Skórka: O poprawę biblioteki szkolnej. Nowe technologie informacyjne w programie przysposobienia informacyjnego. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 64-66.; E. Gurbiel, [i inni]: Edukacja informatyczna w kształceniu ogólnym. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 17-22.; Program technologii informacyjnej. "Informatyka w Szkole XIII". Lublin 1997, s. 22-31.; J. Gajkiewicz: Komputer w pracy pedagogicznej biblioteki szkolnej. "Informatyka w Szkole XIV". Lublin 1998, s. 420.; Biblioteka szkolna jako pracownia informacyjna. "Informatyka w Szkole XII". Lublin 1996, s. 440-441.; Informatyka szansą bibliotek szkolnych. "Informatyka w Szkole XI". Kielce 1995, s. 402-405.
7. H. Batorowska: Miejsce technologii... Op. cit., s. 181.
8. H. Batorowska: Elementy technologii... Op. cit., s. 163.
9. Studium zorganizowane zostało przez Instytut Informatyki Uniwersytetu Wrocławskiego a program opracował prof. dr hab. Maciej M. Sysło
10. Pierwszeństwo w ubieganiu się o przyjęcie na studium mają bibliotekarze szkolni (bez względu na kierunek ukończonych studiów wyższych), magistrzy bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, a w miarę wolnych miejsc także nauczyciele innych przedmiotów.