Logo Artykuł << Spis treści >>

 

 
Agnieszka Seidel-Grzesińska
Instytut Historii Sztuki
Uniwersytet Wrocałwski

MIDAS - system katalogowania zabytków kultury materialnej


 

Abstrakt: W artykule zaprezentowano system MIDAS, który służy do katalogowania dóbr kultury materialnej w około 40 instytucjach mających swą siedzibę głównie w Niemczech. Omówiono zagadnienia związane ze specyfiką katalogowania tego typu obiektów a wynikające z różnorodności kryteriów opisu. W Polsce po raz pierwszy znalazł zastosowanie w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego.


 

Podstawą opieki nad dziedzictwem kulturowym jest jego dokumentacja. Materiał dokumentacyjny posiada tym większą wartość, im większe są możliwości szybkiego odnajdywania zawartych w nim danych oraz ich efektywnej analizy. Cyfrowe bazy danych - przyspieszające wyszukiwanie żądanej informacji - wydają się więc oferować znaczącą pomoc w realizowaniu wszelkich zadań inwentaryzacyjnych.

Zasadnicza trudność związana z przygotowaniem programów umożliwiających opis zjawisk z dziedziny kultury wynika z wielości i różnorodności odnoszących się do nich kryteriów opisu.

Interesującą koncepcję rozwiązania tego problemu zaproponowano w systemie MIDAS (Marburger Administrations, Dokumentations und Administrations-System), zaprojektowanym przez Lutza Heusingera z Bildarchiv Foto Marburg przy Instytucie Historii Sztuki Philipps-Universität Marburg ( http://www.fotomr.uni-marburg.de ).

System wyrósł z potrzeby wykonania wyczerpującego opisu zbiorów fotograficznych, dokumentujących dzieła sztuk plastycznych. Zbiory od dziesięcioleci gromadzone w Foto Marburg liczą obecnie około 1 300 000 fotografii i są przechowywane w fototece o układzie topograficznym. Pierwotnie porządkowano je w katalogach fiszkowych i publikowano w formie mikrofisz, do których odnosiły się sygnatury katalogu. Przeprowadzanie w fototece kwerend, np. pod względem typologicznym lub ikonograficznym, było zatem ze zrozumiałych względów bardzo utrudnione. Rozważania nad sposobem wygodnego przeszukiwania i udostępniania dokumentacji fotograficznej doprowadziło do stworzenia systemu, działającego w oparciu o słownik hierarchiczny, pozwalającego wyczerpująco opisywać następujące encje:

  • wszelkiego rodzaju zabytki kultury materialnej,
  • stanowiska archeologiczne,
  • zespoły urbanistyczne,
  • znaki (emblematy, herby, gmerki, punce i inne),
  • literaturę i materiały niepublikowane (źródła archiwalne, maszynopisy),
  • dokumentację fotograficzną i filmy video,
  • warsztaty artystyczne, artystów oraz wszelkie inne osoby i instytucje o charakterze historycznym, w tym instytucje posiadające zbiory własne (muzea, biblioteki, archiwa),
  • wydarzenia historyczne (konkursy, wystawy).
Każdej encji odpowiada pewien zespół dopasowanych do jej charakteru kategorii, zwanych w systemie aspektami. Zebrane są one w formularze określonego typu (np. kod "lit" oznacza formularz przeznaczony dla notek bibliograficznych, kod "bau" - formularz architektury, a "kue" - formularz notki biograficznej artysty). Użytkownik wybierając przedmiot opisu wybiera jednocześnie zestaw niezbędnych mu do tego celu aspektów. Różnicowanie zestawu aspektów występuje także w obrębie tej samej encji. Dla opisu bibliograficznego ilustrują to poniższe dokumenty dotyczące książki i artykułu w periodyku:

typ dokumentu

blk

lit

numer dokumentu

8200

15901503

rodzaj publikacji

8260

przewodnik

autor

8270

Kiełbasa, Antoni

tytuł

8290

Oborniki Śląskie wczoraj i dziś

miejsce wydania

8320

Trzebnica

rok wydania

8324

1985

kod tytułu

8330

Kiełbasa, Oborniki Śląskie, 1985

słowa kluczowe

9970

Oborniki Śląskie

autor notki

9904

Stanicka, Ksenia

typ dokumentu

blk

lit

numer dokumentu

8200

15900001

rodzaj publikacji

8260

artykuł

autor

8270

Zabłocka, Agnieszka

tytuł

8290

Alexisa Langera udział w konkursie na Votivkirche we Wiedniu a koncepcja wrocławskiego kościoła św. Michała Archanioła

tytuł periodyku

8310

Roczniki Sztuki Śląskiej

    tom

8316

15

    strony

8319

119-127

miejsce wydania

8320

Wrocław

rok wydania

8324

1991

kod tytułu

8330

Zabłocka, Alexisa Langera udział w konkursie, 1991

słowa kluczowe

9970

architektura &
Langer, Alexis &
Wiedeń &
Wrocław &

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

Formularz może być uzupełniany o dalsze niezbędne pola (np. sygnaturę).

Jeżeli struktura opisywanego obiektu jest złożona istnieje możliwość stworzenia dokumentu wielopoziomowego. Sytuację taką przedstawia poniższy opis ilustracji w rękopisie (klasyfikacja ikonograficzna w systemie ICONCLASS - http://iconclass.let.uu.nl )

typ dokumentu

blk

obj

poziom 1

numer dokumentu

5000

00171867,T

usytuowanie w obiekcie architektonicznym

ob26

umiejscowienie

    miejscowość

2664

Sankt Blasien?

    określenie obiektu

2690

klasztor

    właściciel obiektu

2694

benedyktyni

    nazwa obiektu

2700

dawne opactwo benedyktynów Sankt Blasius

język

5710

niemiecki &

łacina

datowanie

5060

datowanie

datowanie

5064

1736/1756

tytuł

5200

Ortus et occasus monasterii S.Blasii

gatunek sztuki

5220

rzemiosło

określenie obiektu

5230

rękopis

związek z osobą

ob40

fundator

    nazwisko osoby

4100

Nimptsch, Paul

materiał podłoża

5280

papier

blk

poziom 2

numer części dokumentu

5001

00171867,T,001

związek z artystą

ob30

wykonanie

nazwisko artysty

3100

Gumpp, P. Ignatius

zawód artysty

3475

rysownik

tytuł dzieła

5200

Widok klasztoru około roku 1562

gatunek sztuki

5220

rysunek

podgatunek sztuki

5226

rysunek architektoniczny

określenie obiektu

5230

rysunek

ikonografia

5500

11 P 31 51 :

61 F (SANKT BLASIEN) &

61 A (1562)

herby obecne?

6690

herb

dokumentacja fotograficzna

8450

fotografia

sygnatura fotografii

8470

LDA Karlsruhe 05199

autor fotografii

8490

Kratt, ?

data wykonania

8494

1923

System "kojarzenia" dokumentów dotyczących różnych encji (np. dokumentu opisującego dzieło z dokumentem zawierającym notkę biograficzną autora, z dokumentem informującym o aktualnym miejscu przechowywania dzieła oraz z notkami bibliograficznymi odpowiedniej literatury) zapewnia z jednej strony szczegółowy opis obiektu, z drugiej powoduje, że dane dotyczące określonego artysty, muzeum czy literatury wprowadzane są tylko raz, a następnie w miarę potrzeb, przywoływane w kontekście różnych dzieł. Przykładowe opracowanie dzieła ilustrują poniższe notki:

1. Notka dotycząca dzieła:

typ dokumentu

blk

obj

numer dokumentu

5000

15900003

związek pomiedzy dziełem i artystą

ob30

autorstwo

nazwisko artysty

3100

Müller, Andreas

datowanie dzieła

5060

datowanie

datowanie dzieła

5064

1870

tytuł dzieła

5200

Madonna w altanie

gatunek sztuki

5220

malarstwo

podgatunek sztuki

5222

malarstwo sztalugowe

określenie obiektu

5230

obraz

materiał malarski

5260

olej

materiał podłoża

5280

płótno

ikonografia

5500

11 F 42 21 & 11 F 42 32

inskrypcje

5650

sygnatura & data powstania

data w inskrypcji

5658

1870

transkrypcja treści

5686

Andr. Müller pinx Ddorf 1870

język inskrypcji

5680

łacina

krój pisma inskrypcji

5682

minuskuła

lokalizacja dzieła

ob26

umiejscowienie

miejscowość

2664

Wrocław

określenie obiektu

2690

kościół (rzymsko-katolicki)

nazwa obiektu

2700

kościół świętego Michała Archanioła

usytuowanie dzieła

2730

kaplica północna między transeptem i prezbiterium

odwołania do innych obiektów

5007

część

numer dokumentu przywoływanego

5008

15900001,T

określenie obiektu przywoływanego

5010

kościół (rzymsko-katolicki)

informacje bibliograficzne

8330

Engelbert, Geschichte, 1941

informacje bibliograficzne

8334

s. 78

dokumentacja fotograficzną

8450

fotografia

sygnatura fotografii

8470

14

właściciel fotografii

8460

Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego

autor fotografii

8490

Kos, Jerzy Krzysztof

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

 

2. Notka opisująca obiekt architektury, w obrębie którego znajduje się opisywane powyżej dzieło (elementem łączącym są pola 2664-2700):

typ dokumentu

blk

bau

numer dokumentu

2600

15900001

miejscowość

2664

Wrocław

określenie obiektu architektury

2690

kościół (rzymsko-katolicki)

nazwa obiektu architektury

2700

kościół świętego Michała Archanioła

adres obiektu architektury - ulica

2660

Traugutta Romualda

adres obiektu architektury - numer

2661

34

ogólne datowanie

2670

przed 1268

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

 

3. Skojarzona z dokumentem dzieła notka dotycząca artysty (element łączący - pole 3100):

typu dokumentu

blk

kue

numer dokumentu

3000

00280084

nazwisko artysty

3100

Müller, Andreas

pseudonim artystyczny

3105

Komponiermüller

opcjonalny zapis nazwiska

31nn

Andreas Müller

płeć

3140

m

stan społeczny

3160

mieszczaństwo

rodzaj działalności artystycznej

3162

malarz & rysownik

sprawowane funkcje

3170

Professor Akademii Sztuk Pięknych

kraj, w którym najdłużej działał

3200

Niemcy

inne kraje, w których działał

3210

Włochy

data urodzenia artysty

3270

1831.07.23

miejsce urodzenia artysty

3290

Rettenberg (Kreis Oberallgäu)

data śmierci artysty

3330

1901.12.07

miejsce śmierci

3350

München

informacje bibliograficzne

8330

Thieme-Becker

informacje bibliograficzne

8334

Bd. 25, 1931, S. 219f

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

 

4. Notatka dotycząca przywoływanej w dokumencie obiektu literatury (elementem łączącym jest pole 8330):

typ dokumentu

blk

lit

numer dokumentu

8200

15900003

autor publikacji

8270

Engelbert, Kurt

tytuł publikacji

8290

Geschichte der Pfarrei St. Michael in Breslau

miejsce wydania

8320

Breslau

rok wydania

8324

1941

kod tytułu (przywoływany w dokumentach innych typów)

8330

Engelbert, Geschichte, 1941

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

Wielość kryteriów opisu i możliwość przeszukiwania zasobów danych po każdym z nich eliminuje faktycznie konieczność stosowania w formularzach słów kluczowych.

System zawiera liczne aspekty redakcyjne i pola umożliwiające stosowanie swobodnego opisu oraz "podpinanie" do notek wszelkiego rodzaju materiałów dokumentacyjnych.

W standarcie MIDAS współpracuje obecnie około 40 instytucji, w tym muzea, urzędy konserwatorskie, instytuty historii sztuki, biblioteki, głównie z terenu Niemiec, ale także Austrii, Czech, Holandii, Szwajcarii i Włoch. Informacje wprowadzane do bazy w poszczególnych ośrodkach są - jeżeli to konieczne - tłumaczone na język niemiecki - i przesyłane do Marburga, współtworząc centralny bank danych o sztuce europejskiej. Dotychczas zgromadzono około 450 000 not katalogowych, opisujących dzieła malarstwa, rzeźby, rzemiosła i architektury oraz liczne zabytki rękopiśmiennictwa. Współpraca odbywa się w ramach programu DISCUS (Digitales Informations-System fuer Kunst- und Sozialgeschichte) finansowanego przez Volkswagen Stiftung. Efekty wybranych prac badawczych publikowane są także samodzielnie na płytach CD (seria DISCUS wydawnictwa K. G. Saur - http://www.saur.de )

MIDAS został zastosowany w Polsce po raz pierwszy w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracę rozpoczęto w niemieckim programie HIDA (Hierarchischer Dokumentadministrator firmy "startext" z Bonn). Obecnie na ukończeniu jest polska aplikacja działająca w bazie danych Access, całkowicie kompatybilna z programem HIDA i umożliwiająca dalszą wymianę danych z partnerami z innych ośrodków badawczych. W latach 1996-1999 pod opieką merytoryczną prof. Zofii Ostrowskiej-Kębłowskiej i prof. Mieczysława Zlata zrealizowano trzy obszerne programy badawcze: "Kamienna rzeźba gotycka na Śląsku w latach 1400-1520" (prowadzenie dr Romuald Kaczmarek), "Wybrane dzieła architektury świeckiej na Śląsku w latach 1570-1650" (prowadzenie mgr Piotr Oszczanowski) i "Sztuka religijna Wrocławia w latach 1820-1918" (prowadzenie dr Agnieszka Zabłocka-Kos i mgr Joanna Lubos-Kozieł). Oprócz dzieł takich jak obrazy, rzeźby, sprzęty liturgiczne (kazalnice, ołtarze, konfesjonały, chrzcielnice itp.), kościoły i kaplice, zamki, dwory, budynki użyteczności publicznej, elementy wystroju architektonicznego (fryzy, gzymsy, kapitele) i wyposażenia (meble), opisują one strukturę administracyjną Śląska, literaturę i materiały nie publikowane dotyczące sztuki śląskiej, sylwetki autorów i fundatorów dzieł oraz herby szlachty śląskiej. Z powodu niedostatków sprzętowych zrezygnowano czasowo z digitalizacji zdjęć, którymi ilustrowany jest każde dzieło. Są one jednak na bieżąco wykonywane i przechowywane w fototece, do której szczegółowe odsyłacze zawierają dokumenty bazy.

Z danych w języku polskim i zdjęć skorzystać można siedzibie Instytutu Historii Sztuki UWr, dane w tłumaczeniu na język niemieckim udostępniane są na serwerze Foto Marburg ( http://www.fotomr.uni-marburg.de/testdb-set.htm ).


 
Logo Artykuł << Spis treści >>

 
  Seidel-Grzesińska A., MIDAS - system katalogowania zabytków kultury materialnej
EBIB, 1999:06 [październik], http://www.oss.wroc.pl/biuletyn/ebib06/midas.html