G A B I N E T G R A F I K I
|
Rembrandt Harmensz van Rijn
Widok znad rzeki Amstel w Amsterdamie
rysunek piórkiem z ok. 1640/41 r.
|
|
Godziny otwarcia czytelni Gabinetu Grafiki:
poniedziałek - piątek: 9.00-14.00
Albrecht Dürer
Głowa brodatego starca
rysunek czarną
i białą kredką
na papierze barwionym
na czerwono
1510 r.
|
Zbiory, gromadzone przede wszystkim pod kątem wartości ikonograficznej, obejmują następujące zespoły: rysunki mistrzów europejskich XV - XIX w., rysunki artystów polskich XVII-XX w., grafikę polską i obcą od XVI w., ekslibrisy, malarstwo, miniatury, fotografie i pocztówki.
Zbiory Gabinetu Grafiki prezentowane są na organizowanych przez Ossolineum wystawach czasowych. Udostępniane są również polskim i zagranicznym instytucjom muzealnym.
Oprócz zbiorów specjalnych Gabinet Grafiki posiada także księgozbiór podręczny, głównie z zakresu historii sztuki i fotografii, dostępny w czytelni. Zasady udostępniania zarówno zbiorów, jak i książek reguluje Regulamin czytelni Gabinetu Grafiki
Zbiory
RYSUNKI MISTRZÓW EUROPEJSKICH XV-XIX W.
RYSUNKI ARTYSTÓW POLSKICH OD XVII W.
GRAFIKA POLSKA I OBCA OD XVI W.
Peter Paul Rubens
Portret Lorenza de Medici
rysunek piórkiem
i czerwoną kredką
lata dwudzieste XVII w.
|
Rembrandt
Harmensz van Rijn
Kobieta podtrzymująca
dziecko
rysunek czerwoną kredką
z ok. 1635 r.
|
Jan van Scorel
Wenus i Amor
rysunek czarnym tuszem
i białym gwaszem
na czernionym papierze
ok.1550 r.
|
Franz Anton Maulbertsch
Pokłon pasterzy
rysunek piórkiem
i sepią
z ok. 1756 r.
|
François Clouet
Portret Marii Stuart
rysunek kredką
uzupełniony akwarelą
lata pięćdziesiąte XVI w.
|
Aleksander Orłowski
Epizod z rzezi Pragi
rysunek tuszem
na szkicu ołówkowym
|
Rysunki polskie zgromadzone w Gabinecie obejmują około 13000 jednostek i dzielą się na trzy zasadnicze zespoły. Pierwszy z nich to fragment kolekcji zgromadzonej przez Gwalberta Pawlikowskiego (1792-1852) i przekazanej Zakładowi Narodowemu przez jego wnuka Jana Gwalberta w 1921 r. Zawiera przede wszystkim prace artystów z końca XVIII i pierwszej połowy XIX w. Kolejnym jest pozyskany w okresie II wojny światowej zbiór Ambrożego Grabowskiego (1782-1868), ułożony przez kolekcjonera w dwóch albumach Rękorysy Polaków. Prace malarskie ziomków naszych oraz Ikonotheka. Na ostatni wreszcie, najliczniejszy, choć jednocześnie najmniej spójny pod względem artystycznym i ikonograficznym, składają się pozostałe nieliczne rysunki z zasobów przedwojennych, nabyte głównie od lwowskiej kolekcjonerki Heleny Dąbczańskiej i warszawskiego zbieracza Feliksa Rychlinga, oraz powojenne dary i nabytki. Ten fragment kolekcji obejmuje prace od XVII w. aż po dzień dzisiejszy.
Juliusz Kossak
Generał
Henryk Dąbrowski
na czele Legionów
akwarela z 1882 r.
|
Piotr Michałowski
Mohort
i książę Józef Poniatowski
akwarela na szkicu ołówkowym
z 1855 r.
|
GRAFIKA POLSKA I OBCA OD XVI W.
Zbiory grafiki zostały zapoczątkowane przez niewielki, liczący około 2 tysiące jednostek zespół rycin zgromadzony przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego pod kątem ikonograficznym. Były to przede wszystkim polonika - portrety, widoki, sceny historyczne, mające ilustrować dzieje narodu. Dar Henryka Lubomirskiego zapoczątkował natomiast kolekcję grafiki europejskiej wysokiej wartości artystycznej. Zbiory powiększano głównie dzięki ofiarności społeczeństwa. Obecnie liczą one około 40 tysięcy jednostek.
Do najstarszych grafik szkoły polskiej w zbiorach Ossolineum należą unikalne drzeworyty z przedstawieniami Świętych Otylii i Apolonii oraz Świętych Stanisława bpa i Floriana dzieła Mistrza świętych par z lat 1504-1505. Obiektami unikatowymi są: Tomasza Tretera (1547-1600) Regum Poloniae Icones - wykonany techniką miedziorytu i kolorowany akwarelą poczet królów polskich od Lecha I do Zygmunta III i Tomasza Makowskiego (1575-1630) De Sanctis Angeles Libellus - cykl miedziorytów odbity dwustronnie na kartach z jedwabiu. Z prac rytowników młodszego pokolenia wyróżniają się dzieła Jana Piotra Norblina (1745-1830) i Michała Płońskiego (1778-1812) nawiązujące do akwafort Rembrandta. Dużą wartość ikonograficzną posiada Zbiór najpiękniejszych i najinteresowniejszych okolic Galicji - album 35 litografii wg rys. Antoniego Langego (zm.1842), wydany w 1823 r. u Pillera we Lwowie. Liczne zespoły stanowią nabyte od Mieczysława Opałki drzeworyty sztorcowe zamieszczane w prasie polskiej II poł. XIX w. oraz XIX-wieczne portrety - staloryty i litografie ze zbioru prof. Stanisława Łempickiego, polskiego historyka literatury i kultury.
Roguski Władysław
Po kąpieli
litografia
kolorowana akwarelą
1 poł. XX w.
|
Grafika artystów obcych gromadzona była głównie pod kątem wartości ikonograficznych dotyczących zdarzeń, postaci i obiektów architektury. W zbiorze są jednak także prace o wybitnych walorach artystycznych. Należy do nich drzeworyt Upadek pod krzyżem z Wielkiej Pasji Albrechta Dürera, niewielki zespół akwafort Rembrandta, dwa albumy ręcznie złoconych miedziorytów wydanych przez Philippa Galle (1537-1612) Icones illustrim feminarum Veteri Testamenti i Icones illustrim feminarum Novi Testamenti z postaciami kobiet ze Starego i Nowego Testamentu, zapewne ze zbioru samego Ossolińskiego, oraz prace powstałe w kręgu tzw. szkoły graficznej Rubensa: Schelte a Bolswerta (1586-1659) Taniec wieśniaków i Lucasa Vorstermanna (1595-1675) Ilustracja z Księgi Hioba. Do unikalnych w zbiorach polskich należą akwaforty Giovanniego Battisty Tiepola (1696-1770) z cyklu Scherzi di fantasia oraz komplet Varii Capricci pochodzące z daru hr. Leona Pinińskiego z 1938 r. Prawie pełną dokumentację twórczości Francesco Bartolozziego (1728-1815) zawierają sztuczne albumy jego prac. Najwyższy poziom sztuki graficznej reprezentuje też album Giovanniego Battisty Piranesiego (1720-1778) Antichita d'Albano e di Castel Gandolfo. Nazwiska najwybitniejszych angielskich rytowników z końca XVIII w. pojawiają się na kartach tzw. teki Boydella, ilustrującej sceny ze sztuk Williama Szekspira. Teka ta, a także cykle satyrycznych miedziorytów Williama Hogartha (1697-1764), pochodzą również z daru Pinińskiego. Bardzo dobrze w zbiorach Gabinetu jest reprezentowana satyryczna litografia francuska z połowy XIX w. poprzez prace Honoré Daumiera (1808-1879) i Paula Gavarniego (1804-1866). Wśród rycin artystów zachodnioeuropejskich wyróżniają się również m.in. miedzioryty Lucasa van Leyden, Hendricka Goltziusa czy Sadelerów. W dziale grafiki obcej wydzielić można liczne polonica, m.in.: widoki miast polskich ze słynnego dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga Civitates orbis terrarum, wydanego w latach 1572-1617, Jonasa Suyderhoefa (1613-1686) Portret króla polskiego Zygmunta III Wazy, Willema Hondiusa (1597-1658) Portret Władysława IV Wazy, Laurenta Carsa (1699-1771) Portret Stanisława Leszczyńskiego, A. Fogga (czyn.1793-1806) Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego, Williama Dickinsona (1746-1806) Portret Zofii Zamoyskiej z synami czy Luigi Schiavonettiego (1765-1823) Portret Michała i Izabeli Ogińskich.
Joan Baptist Collaert
wg Martena de Vosa
Ewa
przed 1612
miedzioryt
kolorowany złotem
ilustracja z Icones
illustrim feminarum
Veteri Testamenti
|
Giambattista Tiepolo
Pulcinello
w rozmowie
z dwoma magami
akwaforta z 1775 r.
|
Jean P. Simon
wg Johanna Heinricha Füssliego
Scena ze "Snu nocy letniej"
Williama Szekspira
miedzioryt punktowany z 1796
ilustracja z teki Johna Boydella
|
Ekslibris
biskupa wrocławskiego
Andrzeja Jerina
z ok. 1570 r.
drzeworyt podkolorowany
|
Zbiór ekslibrisów liczący około 60.000 pozycji jest jednym z większych w Polsce. Zapoczątkowały go pozyskane po wojnie kolekcje Zygmunta Klemensiewicza i Tadeusza Solskiego. Składają się nań głównie polskie znaki książkowe od XVI w. do czasów współczesnych. Do najstarszych należą: ekslibrisy lekarzy krakowskich Piotra Wedeliciusza z 1532 r. i Antoniego Schneebergera z 1565 r. oraz trzy znaki biskupa wrocławskiego Andrzeja Jerina z lat 1570-1588. Wśród ekslibrisów XVII w. zwracają uwagę znaki donacyjne bibliotek gdańskich, szczególnie Z. Zappio i A. Engelke. Z ekslibrisów XVIII w. wymienić można prace następujących grafików: Franciszka Wacława Balcewicza, Jana Fryderyka Myliusa, Herszka Leybowicza, Johanna Martina Weissa czy Jana Benjamina Strachowskiego. Piękną formą odznacza się autorski ekslibris Daniela Chodowieckiego. W zbiorze obejmującym wiek XIX wyróżniają się znaki książkowe B.H. Bendówny i Kajetana Wincentego Kielisińskiego anonimowego autorstwa.
Najliczniej reprezentowane są ekslibrisy XX w., wśród których dorobek wielu artystów reprezentowany jest kompletnymi zespołami ich prac. Szczególnym wzbogaceniem kolekcji było pozyskanie w ostatnich latach wielu znakomitych ekslibrisów ze zbioru wybitnego kolekcjonera Janusza Mikołaja Szymańskiego.
Ekslibris własny
Daniela Chodowieckiego
akwaforta z 1777 r.
|
Jakub Usarzewski
Portret Adama Sariusza
Stokowskiego
olej na płótnie
z ok. 1783 r.
|
W stosunku do zasobów lwowskich, liczących ponad 1000 obrazów, zbiory malarstwa ograniczają się dziś zaledwie do kilkudziesięciu obiektów. Są wśród nich jednak dzieła znaczące, takie jak - znajdujące się w depozycie na Zamku Królewskim na Wawelu - Epitafium Jana z Ujazdu (dzieło malarza krakowskiego czynnego w I poł. XV w.), kwatery tryptyku ze scenami z życia Św. Stanisława (autorstwa malarza szkoły krakowskiej z kręgu Mistrza ołtarza Św. Jana Jałmużnika, z ok.1505 r.), Portret Zygmunta III Wazy (sygnowany przez zmarłego przed 1609 r. Marcina Kobera) czy anonimowy obrazek na blasze przedstawiający Zygmunta III na łożu śmierci - niezmiernie interesujący dokument królewskiej pompa funebris. W ostatnich latach dzięki darom i zakupom aukcyjnym zbiór powiększył się o wiele przykładów XVIII-XIX-wiecznego malarstwa portretowego, wśród których zwraca uwagę wizerunek Adama Sariusza Stokowskiego malowany przez Jakuba Usarzewskiego (czynny w 4 ćw. XVIII w.), a także o interesujące pod względem ikonograficznym obrazy z XIX i XX w. jak np. Powstańcy 1863 roku autorstwa Ryszarda Oknińskiego i dwie prace Jerzego Kossaka przedstawiające epizody z bitwy pod Komarowem. W 2003 r. Muzeum Narodowe we Wrocławiu przekazało do Ossolineum jako depozyt 48 obrazów pochodzących z lwowskich zasobów Muzeum Lubomirskich.
Ryszard Okniński
Powstańcy 1863 roku
olej na płótnie z 4 ćwierci XIX w.
|
Jerzy Kossak
Bitwa pod Komarowem w 1920 roku
obraz olejny na sklejce z 1938 r.
|
Jakub Touron
(1740-1789)
Henryk Lubomirski
jako geniusz sławy
emalia na miedzi;
1789 r.
|
W kolekcji miniatur jest ponad 250 obiektów z portretami historycznych postaci, wśród których znajdują się wizerunki osobistości związanych z Polską: Augusta II Mocnego - autorstwa Jerzego Fryderyka Dinglingera (1670-1733), Stanisława Leszczyńskiego - francuskiego miniaturzysty Filipa Jakuba Loutherbourga st. (ok.1698-1768), Stanisława Augusta Poniatowskiego - praca anonimowa z końca XVIII w. oraz Tadeusza Kościuszki - praca Józefa Grassiego. Z miniatur z przedstawieniami osobistości europejskich wyróżniają się: malowany przez Piotra Daubigny (1793-1858) portret Letycji Bonaparte, żony króla Neapolu oraz wizerunek króla Francji Ludwika XVIII autorstwa słynnego Jana Chrzciciela Isabeya (1767-1855). Szczególną wartość dla Zakładu Narodowego posiadają dwa portrety współzałożyciela Muzeum, Henryka Lubomirskiego wykonane przez Jakuba Tourona (1740-1789) i Józefa Kreutzingera (1751-1829). Cenną kolekcję miniatur Zygmunta Sowy-Sowińskiego (1908-1954) ofiarowała Ossolineum Irena Prime z Nowego Jorku.
W zbiorze znajdują się nie tylko miniatury portretowe, lecz także ukazujące sceny historyczne i mitologiczne, jak namalowany na pergaminie przez Jana Brueghela zw. Aksamitnym (1568-1625) Krajobraz z Hermesem, Heliosem i Selene.
Sopranistka
Marthe Hofacker
Fotografia z dedykacją
dla tenora
Jana Mieczysława
Reszke
Autor: Rud Bachmann
1889 r. lub wcześniej
|
Na pozycji
1 batalionu artylerii
nad Styrem na Wołyniu
Fotografia
Tadeusza Zwolińskiego
z 1916 r.
|
Zbiór zdjęć liczy ok. 27 tysięcy jednostek. Profil gromadzenia podporządkowany jest dokumentacyjnej funkcji fotografii, ze szczególnym uwzględnieniem ziem wschodnich dawnej Rzeczpospolitej. Obejmuje widoki miejscowości i obiektów historycznych, teatralia, ikonografię znanych osób, a także wydarzeń historycznych i różnorodnych przejawów życia społecznego. Pod względem czasu powstania przeważają fotografie z XIX i pierwszej połowy XX w. W grupie widoków dominują miejscowości Galicji, Wołynia i Podola (m.in. Lwów, Kraków, Kamieniec Podolski, Krzemieniec). Istotny zespół stanowią klisze i odbitki ze zdjęciami przedstawiającymi wystrój i dekorację rzeźbiarską grupy kościołów lwowskiej szkoły rokokowej. Wyróżniający się zbiór stanowią fotografie z lat pierwszej wojny światowej - dokumentujące głównie wydarzenia rozgrywające się na froncie wschodnim oraz powstanie i przebieg działań bojowych Legionów Polskich - a także zdjęcia ukazujące zniszczenia Lwowa podczas wojny polsko-ukraińskiej. Teatralia reprezentowane są zarówno przez portrety artystów, jak i zdjęcia kostiumowe oraz sceniczne aktorów występujących głównie w lwowskich i krakowskich teatrach dramatycznych oraz operowych od poł. XIX w. po lata 50 XX w. Ikonografia osób obejmuje zarówno postacie znane z działalności politycznej, społecznej czy literackiej, jak i uczestników ważnych wydarzeń historycznych, ze szczególnym uwzględnieniem powstania styczniowego. Zbiór gromadzony jest również pod kątem dokumentowania działalności zakładów fotograficznych, przy czym najlepiej reprezentowane są warsztaty czynne w XIX i na przełomie XIX i XX w. we Lwowie, Krakowie i Warszawie. Do najciekawszych zdjęć należą najdawniejsze, pochodzące z lat 50 i 60 XIX w., w tym wykonane wczesnymi technikami, takimi jak talbotypia i panotypia (portrety K. Lewandowskiego, A. Kaiseritza i E. Trąmpczyńskiego). Cenne są również dwa albumy z wystaw starożytniczych - warszawskiej (1856 r.) i krakowskiej (1858/1859) autorstwa Karola Beyera, a także serie widoków Wilna (J. Czechowicza), Lublina (W. Chicińskiej) i Żółkwii (T. Szajnoka). Do rzadkości należy seria zdjęć wykonana przy sztucznym świetle przez Franciszka Reisingera w podziemiach kościoła dominikanów we Lwowie (1866 r.). Z prac późniejszych wymienić można przykładowo tekę widoków Wilna dedykowaną w 1914 roku Lucjanowi Rydlowi przez Jana Bułhaka oraz tekę z widokami Krzemieńca wykonanymi w latach 1937-1939 w pracowni tamtejszego liceum przez Henryka Hermanowicza i uczniów szkoły.
POCZTÓWKI
Wśród materiałów ikonograficznych zawartych w reprodukcjach, liczących ponad 30 tysięcy obiektów, wyróżnia się zbiór kart pocztowych z I. poł. XX w., ważne źródło wiedzy o życiu toczącym się w tym czasie na terenach Środkowej Europy. Dominują ilościowo pocztówki z widokami miejscowości polskich (zwłaszcza kresowych), teatralia, karty dotyczące I wojny światowej oraz Legionów a także reprodukcje obrazów artystów polskich i wizerunki osób.
Pocztówka
z Wystawy Krajowej
we Lwowie w 1894 r.
chromolitografia
|
Historia
Najważniejszy i najcenniejszy fragment obecnej kolekcji Gabinetu Grafiki stanowią obiekty pochodzące z przedwojennych zasobów Muzeum Lubomirskich we Lwowie.
Józef Maksymilian Ossoliński, pragnąc poszerzyć profil ufundowanego przez siebie Zakładu o pamiątki historyczne związane z dziejami narodu polskiego oraz o zbiory artystyczne, zrealizował swój zamysł, zawierając 25 grudnia 1823 roku układ z księciem Henrykiem Lubomirskim (1777-1850). W wyniku połączenia kolekcji dzieł sztuki Ossolińskiego i Lubomirskiego miał powstać nowy oddział Zakładu o nazwie Musaeum Lubomirscianum.
Realizacja tego projektu napotkała na liczne przeszkody ze strony administracji austriackiej, ale przyjęcie z entuzjazmem przez naród tej inicjatywy spowodowało, że ideę realizowano jeszcze przed jej sformalizowaniem. Do Ossolineum napływały przeznaczone dla Muzeum dary, takie jak np. cenne rysunki obce z przekazów hr. Ignacego Skarbka i Karola Kühnla.
Dopiero w 1866 roku Jerzemu Henrykowi Lubomirskiemu (1817-1872), synowi fundatora Muzeum, udało się zrealizować zamiar ojca i ustanowić Ordynację Przeworską Książąt Lubomirskich związaną z Zakładem Narodowym, co było warunkiem utworzenia Muzeum. W 1869 roku część zbiorów Lubomirskich przewieziono z Przeworska do Lwowa, a w roku następnym, łącznie z innymi zbiorami przekazanymi wcześniej, udostępniono je publiczności w nowo otwartym Muzeum. Zasoby muzealne były systematycznie powiększane (głównie dzięki darom), organizowano wystawy, wydawano przewodniki i katalogi. Ze zbiorami artystycznymi publiczność mogła zapoznać się w Galerii Obrazów i w Gabinecie Rycin.
W 1921 roku do Ossolineum trafiła kolekcja Gwalberta Pawlikowskiego (1793-1852), przekazana przez wnuka zbieracza Jana Gwalberta (1860-1939), zawierająca ponad 25000 rycin i rysunków, a ponadto bibliotekę, zbiór rękopisów, map, monet i pieczęci. Stała się ona osobnym oddziałem Ossolineum - Biblioteką Pawlikowskich.
W 1929 roku na mocy wyroku sądowego do Muzeum włączono, pozostający wówczas w Rzeszowie w charakterze depozytu, zbiór 243 obrazów zgromadzonych przez Łukasza Dąmbskiego (zm. 1824). W 1939 roku Muzeum wzbogaciło się o zespół grafiki europejskiej (głównie angielskiej) z zapisu Leona Pinińskiego (1857-1938).
Od 1924 r. Muzeum Lubomirskich kierował wybitny historyk sztuki Mieczysław Gębarowicz (1893-1984), który równocześnie był opiekunem Biblioteki Pawlikowskich.
Po zajęciu Lwowa przez wojska radzieckie, Zakład został upaństwowiony, a muzeum zlikwidowane. Zbiory grafiki, rysunku i fotografii pozostały w Ossolineum - włączonym do Lwowskiej Filii Biblioteki Akademii Nauk ZSRR, resztę zaś obiektów podzielono między różne ukraińskie instytucje kulturalne, takie jak Lwowska Galeria Obrazów, Muzeum Historyczne i Muzeum Przemysłowe. Przekazywanie zbiorów, przeprowadzane w warunkach chaosu organizacyjnego i bez zachowania właściwych warunków konserwatorskich, miało na celu rozbicie polskich kolekcji artystycznych i zatarcie ich proweniencji.
Okupacja niemiecka przyniosła kolejną, dotkliwą stratę, jaką było wywiezienie przez Niemców w 1941 roku kolekcji rysunków Albrechta Dürera.
Wiosną 1944 roku, zorganizowano dwa transporty najcenniejszych zbiorów Ossolineum. Zawierały one m. in. 2371 grafik i rysunków, w tym zespół rysunków mistrzów europejskich z kolekcji Henryka Lubomirskiego, które dołączono do niemieckich transportów ewakuacyjnych kierowanych ze Lwowa do Krakowa.
Obiekty ze zbiorów Muzeum Lubomirskich oraz część zbiorów artystycznych Biblioteki Pawlikowskich, odnalezione po wojnie częściowo w Krakowie, częściowo w Zagrodnie na Dolnym Śląsku, zostały przekazane do Ossolineum odrodzonego we Wrocławiu, gdzie stały się zaczątkiem kolekcji Gabinetu Grafiki i Gabinetu Numizmatyczno-Sfragistycznego.
Zasoby lwowskie, które weszły w skład Gabinetu Grafiki ZNiO we Wrocławiu, to zespół ok. 700 rysunków obcych z kolekcji Henryka Lubomirskiego, Skarbka i częściowo Kühnla; ponad 1600 rysunków ze zbiorów Pawlikowskich z działu "oryginalnych prac artystów polskich" od litery D do S, bez rysunków Chodowieckiego i Smuglewicza; fragment kolekcji grafiki (sztychy obce po Pinińskim oraz kilkaset rycin polskich z okresu międzywojennego) oraz kolekcja 218 miniatur portretowych. We Lwowie pozostało m.in. malarstwo - w większości w Lwowskiej Galerii Obrazów (obecnie Lwowska Galeria Sztuki) oraz część zbiorów grafiki i rysunku (m.in. zespół rysunków Daniela Chodowieckiego) w obecnej Bibliotece im. Stefanyka.
Ilość zbiorów Gabinetu Grafiki, który przez wiele lat nosił nazwę Działu Ikonograficznego, dzięki zakupom i darom, wzrastała bardzo szybko. Stworzono niemal od podstaw duże kolekcje ekslibrisów oraz fotografii i kart pocztowych. Zgodnie z profilem gromadzenia, do działu nabywano przede wszystkim obiekty ikonograficznie związane z Kresami oraz polską historią i kulturą. Gromadzono również obiekty cenne pod względem wartości artystycznej.
Gabinet Grafiki i Gabinet Numizmatyczno-Sfragistyczny, po uchwaleniu 5 stycznia 1995 roku przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawy O fundacji - Zakład Narodowy im. Ossolińskich i stworzeniu nowej struktury organizacyjnej Ossolineum, w 1997 r. połączono w jeden oddział Zakładu Narodowego o nazwie Muzeum Książąt Lubomirskich.
Po przywróceniu Ossolineum statusu odpowiadającego formule, w jakiej działało przed II wojną światową, podjęto intensywne działania zmierzające do odzyskania zbiorów utraconych po 1939 r., przede wszystkim tych, które zostały przejęte przez instytucje ukraińskie. W 1997 r. Pełnomocnik Rządu do spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą wystosował do władz ukraińskich wniosek rewindykacyjny, w którym wystapił o restytucję zbiorów Ossolineum. W dokumencie tym wyliczono m.in. dzieła sztuki ze zbiorów Muzeum Lubomirskich i Biblioteki Pawlikowskich. W 2001 r. wysłano również wnioski rewindykacyjne dotyczące zwrotu rysunków Dürera znajdujących się w różnych zbiorach europejskich i amerykańskich. Działania te w pełni popierane są przez spadkobierców Andrzeja Lubomirskiego, ostatniego ordynata przeworskiego i kuratora literackiego Ossolineum, którzy w dniu 17 września 2002 r. podpisali z dyrektorem Zakładu dr. Adolfem Juzwenką Uroczyste postanowienie. W tym dokumencie zadeklarowano m.in. "doprowadzić do odtworzenia Muzeum Lubomirskich w ramach Ossolineum i przywrócić mu dawną świetność" oraz "podjąć wszelkie możliwe działania, zmierzające do odzyskania eksponatów, które wolą Henryka Lubomirskiego i jego następców, zostały przekazane do Muzeum Lubomirskich" .
Podjęto również starania o przywrócenie Ossolineum tytułu własności do obrazów, które przed wojną wchodziły w skład zbiorów Muzeum Lubomirskich, a obecnie znajdują się w posiadaniu różnych polskich muzeów. Dotyczy to m.in. obrazów stanowiących Galerię Dąmbskich (obecnie w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie - w 2001 r. wysłano wniosek rewindykacyjny obejmujący łącznie ponad 200 obiektów), Unii Lubelskiej Jana Matejki (w 2001 r. wysłano wniosek do Muzeum Narodowego w Warszawie) oraz 4 portretów Juliusza Słowackiego i członków jego rodziny (wniosek rewindykacyjny wysłano do Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie.) Pozytywnym efektem tej akcji jest powrót do Ossolineum w 2003 r. (wprawdzie na zasadzie czasowego depozytu) 48 (z 74) obiektów ze zbiorów Muzeum Lubomirskich, które po wojnie trafiły do Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
Publikacje dotyczące zbiorów
PUBLIKACJE DOTYCZĄCE ZBIORÓW GABINETU GRAFIKI ZNiO
(WYBÓR - W UKŁADZIE CHRONOLOGICZNYM)
A. PUBLIKACJE OGÓLNE
- Blumówna Helena, Kolekcja rycin i rysunków Henryka Lubomirskiego w zbiorach Zakładu Narodowego im. Osolińskich, "Rocznik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich", t. 5, Wrocław 1957, s. 101 - 116.
- Mańkowski Tadeusz, Dzieje zbiorów graficznych Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Ossolińskich. Zbiór Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, II. Zbiór medycki Pawlikowskich, "Rocznik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich", t. 5, Wrocław 1957, s. 85 - 99.
- Gębarowicz Mieczysław, Zbiory muzealne w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, [w:] Ossolineum. Księga pamiątkowa w 150-lecie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1967, s. 117 - 141.
- Radojewski Mieczysław, Zbiory graficzne w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, "Rocznik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich", t. 7, Wrocław 1972, s. 163 - 207.
- Radojewski Mieczysław, Zbiory fotograficzne w Bibliotece Ossolineum, "Fotografia", 1979, z. 1, s. 42 - 44.
- Radojewski Mieczysław, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu. Zbiory graficzne, [w:] Polskie kolekcjonerstwo grafiki i rysunku, Warszawa 1980, s. 189 - 207.
- Machnik Leszek, Zbiór fotografii w Gabinecie Grafiki Ossolineum, [w:] Fotografia we Wrocławiu 1945-1997, Wrocław 1997, s. 38 - 40.
- The Fate of the Lubomirski Dürers. Recovering the Treasures of the Ossoliński National Institute. Wrocław 2004
- Machnik L., Koniarek Ł., Muzeum XX. Lubomirskich. Historia i zbiory. Wrocław 2005
B. KATALOGI ZBIORÓW
- Solski Tadeusz, Zembatówna Maria, Ambrożego Grabowskiego "Rękorysy Polaków. Prace malarskie ziomków naszych" , "Ze Skarbca Kultury", z. 1 (4), Wrocław 1953, s. 135 - 180.
- Grońska Maria, Ochońska Maria, Zbiory Pawlikowskich. Wrocław 1960. [Katalogi rysunków w zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. T. 1.]
- Radojewski Mieczysław, Rysunki i akwarele artystów polskich XVII - XX w. Wrocław 1969.
[Katalogi rysunków w zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. T. 2.] - Radojewski Mieczysław, Miniatury portretowe XVI - XX wieku. Sylwetki w zbiorach Biblioteki Ossolineum. Wrocław 1976.
- Machnik Leszek, Fotografie powstańców styczniowych w zbiorach Gabinetu Grafiki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Wrocław 2002.
C. KATALOGI WYSTAW ZORGANIZOWANYCH PRZEZ GABINET GRAFIKI:
- Grońska Maria [Maria Zembatówna], Wystawa rysunków Aleksandra Orłowskiego. Wrocław 1953.
- Radojewski Mieczysław, Wystawa grafiki Józefa Pankiewicza. Wrocław 1959.
- Kozak Stanisław, Maski i twarze. Sceny z życia Francuzów w połowie XIX wieku w karykaturze Paula Gavarni. Wrocław 1996.
- Kozak Stanisław, Zofia Stryjeńska. Wizerunki zapomnianych bogów. [Wrocław 1996]
- Mikuła Małgorzata, Orzeł Małgorzata, Boże Narodzenie w tradycji polskiej. Wrocław 1996.
- Machnik Leszek, Mikuła Małgorzata, Fryderyka Krzysztofa Dietricha i Michała Stachowicza "Monumenta Regum Poloniae" . Wrocław 1997.
- Kozak Stanisław, Rembrandt i niderlandzcy mistrzowie rysunku (XV - XVII w.) . Wrocław 1998.
- Kenc-Lechowska Katarzyna, Pozdrowienia z podróży. Pocztówki ze zbioru Kazimierza Kępińskiego. Wrocław 1999.
- Kozak Stanisław, Janina Żemojtel. Malarstwo - rysunek - grafika. Wrocław 1999.
- Kozak Stanisław, Winiewicz-Wolska Joanna, Anglicy. Malarstwo i grafika XVII - XIX w. Dary Leona hr. Pinińskiego dla Wawelu i Ossolineum. Wrocław 1999.
- Kozak Stanisław, Zygmunt Sowa-Sowiński. Miniatury portretowe. Wrocław 2000.
- Kozak Stanisław, Mikuła Małgorzata, Kolory zdjęte z kamienia. Polska litografia barwna pierwszego trzydziestolecia XX w. Wrocław 2000.
- Machnik Leszek, Jadwiga Nowak-Jeziorańska - fotografie. Wrocław 2000.
- Dobrzyniecki Arkadiusz, Kozak Stanisław, Inventor et sculptor. Grafika niderlandzka XVI - XVII wieku w zbiorach Ossolineum. Wrocław 2001.
- Dobrzyniecki Arkadiusz, Kozak Stanisław, Portret miasta w grafice XV - XVIII w. Wrocław 2001.
- Machnik L., Portrety w zbiorach Gabinetu Grafiki ZNiO. Przewodnik po wystawie luty - czerwiec 2005. Wrocław 2005 (Muzeum XX.Lubomirskich. Wystawy 1. Portrety)
- Magni nominis umbra. Rysunek i grafika z kręgu mecenatu cesarskiego w Pradze i Wiedniu na przełomie XVI i XVII w. Katalog wystawy ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, red.: A.Dobrzyniecki, P.Oszczanowski, Wrocław, 2005
D. KATALOGI WYSTAW ZORGANIZOWANYCH PRZY WSPÓŁUDZIALE GABINETU GRAFIKI ZNiO:
WYSTAWY ZAKŁADU NARODOWEGO IM. OSSOLIŃSKICH
- Testament mój... Juliusz Słowacki w zbiorach Ossolineum. Wrocław 1999.
- Drużyniacy - strzelcy - leguny. Żołnierze Legionów Polskich 1914 - 1918. Wrocław 2001.
- Biblia: słowo i obraz. Wrocław 2002.
INNE WYSTAWY
- Ilustracje do dzieł W. Szekspira w grafice angielskiej XVIII w. Wrocław 1956 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu).
- Rembrandt i jego krąg. Rysunki - grafika. Warszawa, 1956 [Aneks] (Muzeum Narodowe w Warszawie).
- Acarkina E.N., Suchodolska Maria, Aleksander Orłowski (1777 - 1832). Wystawa dzieł ze zbiorów radzieckich i polskich. Warszawa 1957 (Muzeum Narodowe w Warszawie).
- Radojewski Mieczysław, Mezzotinta XVII - XIX w. Wrocław 1971 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu).
- Dziulikowski Wiktor, Radojewski Mieczysław, Polski ekslibris medyczny. Wrocław 1975 (Biblioteka Akademii Medycznej we Wrocławiu).
- Dziulikowski Wiktor, Radojewski Mieczysław, Polski ekslibris medyczny II. Wrocław 1990 (Biblioteka Akademii Medycznej we Wrocławiu).
- Insurekcja kościuszkowska. Wystawa ze zbiorów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich i Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Wrocław 1994 (Muzeum Narodowe we Wrocławiu).
- Kozak Stanisław, Dawny miedzioryt śląski. Legnica 1997 (Muzeum Miedzi w Legnicy).
- Dobrzyniecki Arkadiusz, Ślężańskie krajobrazy. Teka grafik artystów śląskich 1913 - 1916. Sobótka 2000 (Muzeum Ślężańskie w Sobótce).
- Signum libri decorum. Wrocław i wrocławianie na dawnym ekslibrisie. Wrocław 2002 (Muzeum Miejskie Wrocławia).
- Dobrzyniecki Arkadiusz, Seidel Agnieszka, Agresorzy - obrońcy : obecność szwedzka w Europie Środkowej XVII-XVIII wieku. Wrocław 2003 (Muzeum Miejskie Wrocławia).
Udostępnianie księgozbioru podręcznego
i zbiorów specjalnych
REGULAMIN
Czytelni Gabinetu Grafiki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Czas otwarcia: Czytelnia czynna jest w dni powszednie, z wyjątkiem sobót, w godz. 9.00-14.00
I. Sposób korzystania z księgozbioru:
- Z księgozbioru specjalistycznego, znajdującego się w Gabinecie Grafiki może korzystać każdy dla celów naukowych.
- Korzystanie jest bezpłatne.
- Podstawą udostępnienia jest posiadanie aktualnej "Karty bibliotecznej", wydawanej przez Czytelnię Główną.
- Przed wejściem do Czytelni pozostawia się w szatni okrycia wierzchnie, teczki, torby, plecaki itp.
- W Czytelni należy oddać dyżurnemu Kartę Biblioteczną i wpisać się do książki obecności.
- Po czytelnym wypełnieniu przez czytelnika rewersu, dyżurny wyznacza miejsce i dostarcza zamawianą książkę.
- Dostarczane woluminy są sprawdzane przez dyżurnego i czytelnika.
- Zauważone podczas korzystania braki i uszkodzenia czytelnik zobowiązany jest zgłaszać dyżurnemu.
- Ilość udostępnianych jednostek reguluje każdorazowo dyżurny.
- W wyjątkowych wypadkach dyżurny może odmówić udostępnienia książek ze względu na stan zachowania, oddanie do oprawy czy wypożyczenia.
- Książki po wykorzystaniu czytelnik zwraca dyżurnemu; dyżurny w obecności czytelnika sprawdza ich stan i ilość.
- Materiały odłożone po trzech dniach wracają na półki.
II. Sposób korzystania ze zbiorów muzealnych:
Ze zbiorów muzealnych znajdujących się w Gabinecie Grafiki korzystać mogą:
- samodzielni pracownicy naukowi,
- pracownicy merytoryczni ośrodków naukowych i badawczych za poręczeniem delegujących ich instytucji,
- studenci za poręczeniem władz uczelni,
- inne osoby po uzyskaniu zgody Dyrekcji Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
- Udostępnia się wyłącznie materiały skatalogowane i znajdujące się w dobrym stanie zachowania.
- Korzystanie jest bezpłatne.
- Podstawą korzystania jest posiadanie aktualnej "Karty bibliotecznej" wydawanej przez Czytelnię Główną.
- Przed wejściem do Czytelni pozostawia się w szatni okrycia wierzchnie, teczki, torby, plecaki itp.
- W Czytelni należy oddać dyżurnemu Kartę Biblioteczną i wpisać się do książki obecności.
- Udostępnianie materiałów ze zbiorów muzealnych odbywa się po uzgodnieniu z merytorycznym pracownikiem Gabinetu celu i sposobu korzystania z nich.
- Po czytelnym wypełnieniu przez czytelnika rewersu, dyżurny dostarcza zamawiany obiekt przekazany przez pracownika odpowiedzialnego za zbiór, z którego pochodzi zamawiany obiekt.
- Stan i ilość udostępnianych obiektów sprawdzany jest przez dyżurnego i czytelnika.
- Wykorzystane materiały czytelnik zwraca dyżurnemu. Sprawdzenia stanu i ilości wykorzystanych materiałów dyżurny dokonuje w obecności zamawiającego.
- Zauważone podczas korzystania braki i uszkodzenia czytelnik zobowiązany jest zgłaszać dyżurnemu.
- Zbiory unikalne udostępnia się jedynie w fotokopiach.
- Czytelnik obowiązany jest do szczególnego pietyzmu przy korzystaniu ze zbiorów muzealnych. Nie wolno robić notatek w zeszytach lub kartkach położonych bezpośrednio na obiektach / rysunkach, grafikach, fotografiach, pocztówkach, czy ekslibrisach /
- W wypadku publikowania materiałów ze zbiorów muzealnych korzystający obowiązany jest przekazać jeden egzemplarz pracy lub nadbitkę do zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Nieprzestrzeganie regulaminu może pozbawić czytelnika prawa do korzystania ze zbiorów, a w przypadku zniszczenia obiektu może być on pociągnięty do odpowiedzialności prawnej.